Czynniki rakotwórcze i mutagenne - Klasyfikacja źródło: "Nauka o pracy: bezpieczeństwo, higiena i ergonomia" dr Jolanta Skowroń, dr Lidia Zapór, dr Małgorzata Pośniak  - CIOP-PIB

Klasyfikacja czynników rakotwórczych i mutagennych w Polsce

W Polsce do czasu ukazania się ustawy z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy – kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 213/2003, poz. 2081) obowiązywało rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (DzU nr 121/1996, poz. 571 ze zm.). Wykaz czynników rakotwórczych i prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi stanowiący załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia ustalono w oparciu o oceny dokonane przez Grupy Ekspertów IARC oraz badania Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi.

W 2004 r. ukazało się nowe rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie czynników o działaniu rakotwórczym i mutagennym, które jest zgodne z dyrektywami Unii Europejskiej (dyrektywa 67/548/EWG wraz z późniejszymi zmianami do 28 ATP włącznie, dyrektywa Komisji 2001/59/WE) (Dz.U.2004, nr 280, poz. 2771).

Za czynniki rakotwórcze wg ww. rozporządzenia uważa się czynniki zaliczone do kategorii 1 lub 2 substancji rakotwórczych, które są zamieszczone w wykazie substancji niebezpiecznych według rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (Dz.U.2003, nr 199, poz. 1948 - które obowiązywało do dnia 29.10.2005 r., a następnie zostało uchylone przez Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem - Dz.U. 2005 nr 201 poz. 1674).
Wykaz obejmuje 42 substancje kategorii 1, 775 kategorii 2 (670 z nich stanowią produkty węglo- i ropopochodne) (Pełen wykaz .PDF).

579 produktów ropopochodnych i węglopochodnych ma przypisane określone noty J-P, które pozwalają na zrezygnowanie z klasyfikowania tych substancji jako rakotwórcze pod ściśle określonymi przez te noty warunkami. W załączniku do rozporządzenia zamieszczono wykaz procesów technologicznych i prac, w których dochodzi do uwalniania czynników rakotwórczych lub mutagennych (produkcja auraminy; procesy technologiczne lub prace związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych; procesy technologiczne lub prace związane z narażeniem na działanie pyłów, dymów i aerozoli tworzących się podczas rafinacji niklu i jego związków; produkcja alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów; prace związane z narażeniem na pył drewna twardego (dąb i buk). Wykaz ten jest zgodny z wykazem umieszczonym w dyrektywach Rady WE.                                                                          

W tabeli poniżej przedstawiono listę czynników o działaniu rakotwórczym kategorii 1, wyszczególnionych w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia.

Lp. wg Załącznika do Rozporządzenia	Numer indeksowy1)	Nazwa substancji2)	Numer WE3)	Numer CAS4)	Kategoria rakotwórczości/ mutagenności5)	Noty dotyczące klasyfikacji substancji jako rakotwórczej6)	Stężenie graniczne (%) substancji w preparacie7)
18	024-001-00-0	tlenek chromu(VI); tritlenek chromu; bezwodnik chromowy	215-607-8	1333-82-0	Rakotw. Kat. 1		0,1
25	024-007-00-3	chromiany(VI) cynku łącznie z chromianem(VI) cynku-potasu	-	-	Rakotw. Kat. 1		0,1
33	028-003-00-2	tlenek niklu(ll); tlenek niklawy	215-215-7	1313-99-1	Rakotw. Kat. 1		0,1
34	028-004-00-8	tlenek niklu(IV); ditlenek niklu	234-823-3	12035-36-8	Rakotw. Kat. 1		0,1
35	028-005-00-3	tritlenek diniklu	215-217-8	1314-06-3	Rakotw. Kat. 1		0,1
36	028-006-00-9	siarczek nlklu(ll); siarczek niklawy	240-841-2	16812-54-7	Rakotw. Kat. 1		0,1
37	028-007-00-4	disiarczek triniklu	234-829-6	12035-72-2	Rakotw. Kat. 1		0,1
38	033-003-00-0	tlenek arsenu(lll); tritlenek arsenu; arszenik; tlenek arsenawy	215-481-4	1327-53-3	Rakotw. Kat. 1		0,1
39	033-004-00-6	tlenek arsenu(V); pentatlenek arsenu; tlenek arsenowy	215-116-9	1303-28-2	Rakotw. Kat. 1		0,1
40	033-005-00-1	kwas arsenowy(V) i jego sole	-	-	Rakotw. Kat. 1		0,1
46	082-011-00-0	wodoroarsenian(V) ołowiu(ll)	232-064-2	7784-40-9	Rakotw. Kat. 1		0.110)
47	601-004-01-8	butan (zawierający ???0,1% butadienu (numer WE 203-450-8)) [1], izobutan (zawierający ? 0,1% butadienu (numer WE 203-450-8)) [2]	203-448-7 [1] 200-857-2 [2]	106-97-8 [1]; 75-28-5 [2]	Rakotw. Kat. 1 Muta. Kat. 2		0,1
48	601-013-00-X	buta-1,3-dien	203-450-8	106-99-0	Rakotw. Kat. 1 Muta. Kat. 2		0,1
49	601-020-00-8	benzen	200-753-7	71-43-2	Rakotw. Kat. 1		0,1
61	602-023-00-7	chloroeten; chlorek winylu; chloroetylen	200-831-0	75-01-4	Rakotw. Kat. 1		0,1
72	603-046-00-5	eter bis(chlorometylowy)	208-832-8	542-88-1	Rakotw. Kat. 1		0,001
77	603-075-00-3	eter chlorometylowo-metylowy; chloro(metoksy)metan	203-480-1	107-30-2	Rakotw. Kat. 1		0,1
118	612-022-00-3	2-naftyloamina	202-080-4	91-59-8	Rakotw. Kat. 1		0,01
124	612-042-00-2	benzydyna; bifenylo-4,4'-diamina; bifenyl-4,4'-ylenodiamlna; 4,4'-diaminobifenyl	202-199-1	92-87-5	Rakotw. Kat. 1		0,01
128	612-070-00-5	sole benzydyny	208-519-6	531-85-1	Rakotw. Kat. 1		0,1
129	612-071-00-0	sole 2-naftyloaminy	209-030-0	553-00-4	Rakotw. Kat. 1		0,1
130	612-072-00-6	bifenylo-4-amina	202-177-1	92-67-1	Rakotw. Kat. 1		0,1
131	612-073-00-1	sole bifenylo-4-aminy	-	-	Rakotw. Kat. 1		0,1
232	648-081-00-7	Smoła, węgiel; Smoła węglowa	232-361-7	8007-45-2	Rakotw. Kat. 1		0,1
233	648-082-00-2	Smoła węglowa wysokotemperaturowa; Smoła węglowa	266-024-0	65996-89-6	Rakotw. Kat. 1		0,1
234	648-083-00-8	Smoła węglowa niskotemperaturowa; Olej węglowy	266-025-6	65996-90-9	Rakotw. Kat. 1		0,1
296	648-145-00-4	Smoła z węgla brunatnego	309-885-0	101316-83-0	Rakotw. Kat. 1		0,1
297	648-146-00-X	Smoła z węgla brunatnego, niskotemperaturowa	309-886-6	101316-84-1	Rakotw. Kat. 1		0,1
354	649-050-00-0	Destylaty lekkie parafinowe (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-051-5	64741-50-0	Rakotw. Kat. 1		0,1
355	649-051-00-6	Destylaty ciężkie parafinowe (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-052-0	64741-51-1	Rakotw. Kat. 1		0,1
356	649-052-00-1	Destylaty lekkie naftenowe (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-053-6	64741-52-2	Rakotw. Kat. 1		0,1
357	649-053-00-7	Destylaty ciężkie naftenowe (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-054-1	64741-53-3	Rakotw. Kat. 1		0,1
358	649-054-00-2	Destylaty ciężkie naftenowe rafinowane kwasem (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-117-3	64742-18-3	Rakotw. Kat. 1		0,1
359	649-055-00-8	Destylaty lekkie naftenowe rafinowane kwasem (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-118-9	64742-19-4	Rakotw. Kat. 1		0,1
360	649-056-00-3	Destylaty ciężkie parafinowe rafinowane kwasem (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-119-4	64742-20-7	Rakotw. Kat. 1		0,1
361	649-057-00-9	Destylaty lekkie parafinowe rafinowane kwasem (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-121-5	64742-21-8	Rakotw. Kat. 1		0,1
362	649-058-00-4	Destylaty ciężkie parafinowe zobojętniane chemicznie (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-127-8	64742-27-4	Rakotw. Kat. 1		0,1
363	649-059-00-X	Destylaty lekkie parafinowe zobojętniane chemicznie (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-128-3	64742-28-5	Rakotw. Kat. 1		0,1
364	649-060-00-5	Destylaty ciężkie naftenowe zobojętniane chemicznie (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-135-1	64742-34-3	Rakotw. Kat. 1		0,1
365	649-061-00-0	Destylaty lekkie naftenowe zobojętniane chemicznie (ropa naftowa); Nierafinowany lub średnio rafinowany olej bazowy	265-136-7	64742-35-4	Rakotw. Kat. 1		0,1
817	650-012-00-0	erionit	-	12510-42-8	Rakotw. Kat. 1		0,1
818	650-013-00-6	azbest	-	12001-28-4	Rakotw. Kat. 1		0,1